Wanneer chaos, blunders en politieke verdeeldheid de Nederlanden in 1672 aan de rand van de afgrond hebben gebracht, wordt de Republiek in feite gered door de Nederlandse oorlogsvloot onder leiding van Michiel de Ruyter.

In het rampjaar 1672 wordt de Republiek van alle kanten aangevallen. De Franse zonnekoning Lodewijk XIV wil samen met Keulen en Münster definitief een einde maken aan deze machtige 'kooplieden republiek'. De Fransen bezetten in korte tijd Overijssel, Gelderland en Utrecht. Holland kan bezetting nipt voorkomen door land bij de grenzen van het gewest onder water te zetten (de 'Hollandse waterlinie'). In Groningen, Drenthe en Twente houden de Duitse troepen huis.

De Republiek in de ban van interne politiek

In voorgaande jaren is de vloot versterkt, maar zijn landleger en verdedigingswerken verwaarloosd. Onder de bevolking heerst paniek en verdeeldheid tussen de 'staatsgezinden' en de 'prinsgezinden'. De zittende regenten moeten het ontgelden en het volk eist de terugkeer van een stadhouder. In juli wordt Willem III benoemd tot stadhouder van Holland en Zeeland. Zijn tegenstanders worden afgezet en de staatsgezinde gebroeders De Witt worden op 20 augustus door een redeloze volksmenigte gelyncht en gruwelijk verminkt. Terwijl het land half onder de voet wordt gelopen, verenigen Engeland en Frankrijk zich om de macht van de Republiek op zee te vernietigen. De Derde Engelse Oorlog (1672-1674) begint met een Nederlandse overwinning. Willem van de Velde de Jonge schildert de afloop van deze zeeslag: Het verbranden van de Royal James tijdens de slag bij Solebay op 7 juni 1672 (te zien in de tentoonstelling 'De Schilderijen').

De Ruyter: “Redder des vaderlands”

Na twee mislukte pogingen eerder dat jaar proberen de Engelsen en Fransen in augustus 1673 opnieuw om de oorlogsvloot van de Republiek te vernietigen. Met meer dan 100 schepen, 4.245 stukken geschut en 20.000 zeelieden zet De Ruyter op 21 augustus bij Kijkduin (een hoog duin vlakbij Den Helder) de aanval in. Er wordt verschrikkelijk gevochten, met als resultaat dat de Engels-Franse vloot 's avonds de aftocht blaast.
De Engelse koning krijgt na deze kloppartij geen geld meer van het parlement voor verdere oorlogvoering, de Keulse en Münsterse troepen haken af. Door de overwinning bij Kijkduin heeft Michiel de Ruyter de ondergang van de Republiek voorkomen – hij is de 'Redder des Vaderlands'.

Het zeegevecht wordt vanaf het duin (Kijkduin) bij Den Helder gadegeslagen door honderden nieuwsgierige burgers en ook schilder Willem van de Velde de Oude is aanwezig bij de slag. Hij maakt schetsen die zijn zoon later uitwerkt tot het schilderij De zeeslag bij Kijkduin op 21 augustus 1673.

Het Scheepvaartmuseum maakt gebruik van cookies. Meer weten? Lees onze cookieverklaring.