De Canon van Nederland neemt je in vijftig vensters mee langs de belangrijkste gebeurtenissen, personen en voorwerpen die Nederland hebben gemaakt tot wat het nu is. Denk hierbij aan de hunebedden, Willem van Oranje en de watersnoodramp van 1953. Een groeiend aantal musea besteed aandacht aan deze thema’s, waaronder Het Scheepvaartmuseum.

In Het Scheepvaartmuseum vind je meer informatie over de volgende canonvensters.

de republiek

Aan het einde van de zestiende eeuw maakten de Noordelijke Nederlanden zich los van hun Spaanse koning Filips II. Zij hadden nu geen vorst meer en de Nederlanden werden een republiek. Terwijl op andere plekken in Europa de kerk en de adel aan de macht hadden, trokken in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden de kooplieden aan de touwtjes. Zij dreven handel tot in alle hoeken van de wereld en droegen zo bij aan een stijgende welvaart. 

Dit canonvenster komt goed aan bod in de tentoonstelling Republiek aan zee

Republiek aan Zee. Foto: Twycer. 

de VOC

In 1602 werd de Vereenigde Oostindische Compagnie opgericht. Dit bedrijf ontwikkelde zich tot een machtig bedrijf met een monopolie op alle Nederlandse handel in Aziatische wateren vanaf Kaap de Goede Hoop. De VOC bracht per schip veel kostbaarheden naar Nederland, maar gebruikte daarbij veel geweld. Het scheepsmodel van VOC-schip Den Ary is geselecteerd voor de Canon van Nederland. Een scheepsmodel van een VOC-schip van deze grootte, detaillering en kwaliteit is zeer zeldzaam. Het model is geen latere reconstructie, maar is gemaakt in de tijd dat dergelijke schepen rondvoeren. 

Dit canonvenster kun je beleven op verschillende plaatsen in het museum en aan boord van het nagebouwde VOC-schip Amsterdam 

Getuigd model van het VOC-schip Den Ary, 1725.

de grachtengordel

Amsterdam was in de zeventiende eeuw de belangrijkste handelsstad van Nederland en Europa. In de eerste decennia van die eeuw groeide Amsterdam enorm. Daarom werden de grachtengordels werden aangelegd. De grachtengordel is een goed voorbeeld van een Hollandse stadsuitbreiding in de zeventiende eeuw. Door de vloedgolf van nieuwkomers werden de stadsbestuurders en stedelingen in het welvarende westen van de Republiek vanaf het einde van de zestiende eeuw geconfronteerd met overvolle steden, woningnood en ruimtegebrek. 

Dit canonvenster is goed zichtbaar op kaarten in de tentoonstelling Cartografie & Curiosa

Plattegrond van Amsterdam door Frederik de Wit. Amsterdam, 1698.

de Atlas Mayor van Blaeu

Nieuwe, net ontdekte werelden lagen open in de zeventiende eeuw en de interesse daarvoor was groot. In de welvarende Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was vraag naar luxe mooie vernieuwende wereldkaarten, zoals vader en zoon Blaeu die maakten, waaronder de beroemde Atlas Maior uit 1662.

De Atlas Maior, of de Groote Atlas, is een verzameling van negen atlassen gemaakt door Joan Blaeu, de beroemdste kaart- en globemaker van de zeventiende eeuw. Deze atlasverzameling is een sprekend voorbeeld van de grote kennis van de wereld in het zeventiende-eeuwse Nederland. Bovendien is de Atlas Major een hoogtepunt van de kunde en vaardigheid van het uitgeefbedrijf en een prachtig staaltje zeventiende-eeuwse gravurekunst.

Het canonvenster 'de Atlas Mayor van Blaeu komt aan bod in de tentoonstellingen 'Zie je in de gouden eeuw' en 'Cartografie & Curiosa'.

Kaart uit de Atlas Mayor van Blaeu.

Michiel de Ruyter

Michiel de Ruyter is misschien wel een van de bekendste personen uit de geschiedenis van Nederland. De admiraal uit Vlissingen heeft vele overwonnen zeeslagen op zijn naam staan, waardoor hij ook in zijn tijd veel aanzien had.

Michiel de Ruyter was als admiraal de verdediger van de Nederlandse belangen op zee tijdens de oorlogen tegen Engeland in de zeventiende eeuw. De Ruyter ontving na de Vierdaagse Zeeslag in 1666 een ridderorde van de Franse koning Lodewijk XIV. Deze ridderorde is te zien in de vitrine in de tentoonstelling 'Zie je in de gouden eeuw' en op het portret van Michiel de Ruyter door Dujardin, dat te zien is in 'Republiek aan zee'.

Het portret en de ridderorde van Michiel de Ruyter zijn te zien in de tentoonstellingen 'Republiek aan zee' en 'Zie je in de gouden eeuw'.

Portret van Michiel Adriaensz. de Ruyter door Karel Du Jardin, 1669.

slavernij

Nederlanders vervoerden tot 1863 meer dan een half miljoen Afrikanen naar Amerika, waar een keihard bestaan wachtte. De tot slaaf gemaakten moesten voor niets de katoen, tabak en suiker verbouwen waar Europese handelaren goud geld aan verdienden. De trans-Atlantische slavenhandel bereikte haar hoogtepunt in de zeventiende- en achttiende eeuw. Tot slaaf gemaakte personen uit Afrika en voormalig Nederlands-Indië werden weggerukt uit hun omgeving om op plantages te worden uitgebuit. Lijfstraffen, het scheiden van gezinnen en seksuele exploitatie waren aan de orde van de dag.

Over slavenschepen is weinig bekend. De schepen die ingezet worden voor het transport van de gevangen Afrikanen zijn meestal omgebouwde handelsschepen. D'Keulse Galy van de Middelburgse Commercie Compagnie is een van de weinige echte slavenschepen. Dit achttiende-eeuwse model toont ons alleen de buitenkant, maar niet de ruimen waarin de gevangen mensen onder zeer slechte omstandigheden opeengepakt zaten.

In de tentoonstellingen 'Zie je in de gouden eeuw' en 'Republiek aan zee' komt de slavernij aan bod met scheepsmodellen, prenten en schilderijen.

Getuigd model van het koopvaardijschip D'Keulse Galy, 1747.

Suriname en de Nederlandse Antillen

Suriname en de Nederlandse Antillen hoorden lange tijd bij Nederland. Suriname werd in 1975 onafhankelijk. Vele duizenden Surinamers en Antillianen wonen in Nederland en hebben het aanzien van het land bepaald. Eén van de topstukken uit het museum, de Atlas Maior van Blaeu laat zien dat toen de kaart van Suriname halverwege de zeventiende eeuw gemaakt werd er nog niet zoveel over het gebied bekend was. De op linnen geplakte wandkaart in 8 bladen van Suriname van Van Heneman, uitgegeven door Gerard Hulst van Keulen, van een ongeveer een eeuw later, laat al een heel gedetailleerd beeld zien van Suriname met plantages en de gebieden in het binnenland waar de marrons hun toevlucht zochten.

Tijdens History in Concert vertalen Nederlandse topmuzikanten historische thema's naar muziek. De Surinaamse zanger en songwriter Jeangu Macrooy liet zich voor dit evenement inspireren door het venster Suriname en de Antillen. Voor History in Concert op 13 oktober 2019 vertelde hoofd educatie Gundy van Dijk over de op linnen geplakte wandkaart in 8 bladen van Suriname van Van Heneman.

Dit onderdeel gebruikt cookies

Accept cookies
Informatie & instellingen

Willem I

De Nederlanden waren twee eeuwen een republiek geweest, in een tijd dat koninkrijken de norm waren. Maar na de revolutionaire tijd met zijn democratische idealen werd Nederland (tot 1830 inclusief het huidige België) een koninkrijk. De zoon van stadhouder Willem V werd Koning Willem I.

200 jaar geleden gaf Koning Willem I de opdracht een koninklijk vaartuig te laten bouwen. In deze tijd waren rijkversierde roeisloepen een 'must have' voor Europese monarchen. Als maritieme natie bij uitstek, paste een koninklijke roeisloep bovendien uitstekend bij Nederland.

Het canonvenster Willem I is goed zichtbaar bij de Koningssloep

De Koningssloep in het schiphuis aan de steiger van Het Scheepvaartmuseum. 

Op de website van de Canon van Nederland wordt een aantal van deze vensters verder belicht. Meer weten over al die gebeurtenissen, personen en voorwerpen die Nederland hebben gemaakt? Ga naar www.entoen.nu.

Het Scheepvaartmuseum maakt gebruik van cookies. Meer weten? Lees onze cookieverklaring.