Tragedie ten top: de Costa Concordia gekanteld in zee. Vandaag is het 11 jaar geleden dat het luxe cruiseschip tegen een rots voer. 

Vandaag, vrijdag 13 januari 2023, is het 11 jaar geleden dat het cruiseschip Costa Concordia op een rots liep waardoor er een scheur van 70 meter ontstond aan de linkerzijde van het schip. Het schip kapseisde en 32 mensen kwamen om het leven. Meer dan 4000 mensen waren aan boord. Het was niet het schip dat zijn opvarenden in de steek liet, maar de kapitein. Vol ongeloof keek de wereld mee.  

Costa Concordia, Jonathan Danko Kielkowski

Costa Concordia, Jonathan Danko Kielkowski

Bizarre beelden 

Jaren later is datzelfde ongeloof nog steeds zichtbaar bij bezoekers van Het Scheepvaartmuseum die de onwerkelijke fotoreeks in de tentoonstelling: Mens op zee bekijken van de Costa Concordia. Je ziet foto's van de binnenkant van het gezonken schip.  De bizarre foto's kwamen op even bizarre wijze tot stand. De totstandkoming zou verfilmd kunnen worden; een absolute kaskraker in Hollywood tot gevolg hebbende.  

Bezoekers bij de serie Costa Concordia van Jonathan Danko Kielkowski in de tentoonstelling Mens op Zee, 2022, Twycer

Menselijk falen 

Terug naar de oorzaak van de ramp in 2012. Daar was men het snel over eens: de kapitein Francesco Schettino voer veel te dicht langs de Italiaanse kust. Ter verdediging bracht Schettino dat de rotsen volgens hem niet op de kaart stonden. Het werd een slepende zaak; er volgde een hoger beroep en Schettino ging uiteindelijk tevergeefs in cassatie. Het gerecht bleef het eens: hij was schuldig aan de dood van al deze cruisende gasten en kreeg een gevangenisstraf opgelegd van 16 jaar. Hij werd niet alleen veroordeeld voor dood door schuld, tevens voor zijn handelen na de schipbreuk: hij verliet het schip voortijdig en liet opvarenden aan hun lot over.  

Een nachtelijk avontuur 

Twee jaar later verbaast de Duitse fotograaf Jonathan Danko Kielkowski zich over het feit dat het schip nog altijd voor de kust van Genua ligt. Een herinnering aan een ramp, maar op het strand lijken badgasten het schip niet eens meer te zien. Als een vlieg op een muur, is het schip onderdeel geworden van een nieuwe horizon. Jonathan besluit in juli 2014 samen met een collega af te reizen naar Genua om de werkzaamheden van dichtbij te bekijken. Daarna deed hij het ondenkbare: hij klom in het geheim aan boord. Mét camera.  

De brug van de Costa Concordia, Jonathan Danko Kielkowski

De brug van de Costa Concordia, Jonathan Danko Kielkowski

Dat ging niet zonder slag of stoot. Een officieel verzoek was afgewezen met als reden: ‘slechte PR'. Jonathan kende het risico van zijn plan en ging ervan uit dat hij gearresteerd zou worden:  

“I expect to lose my camera, but my treasure will be the memory cards with the pictures. These have to be saved. I have sewn hidden pockets in my shoes (... ) Arrest, confiscation of the equipment, after a few hours of questioning, I shall be released and have the cards". *  

Hij bestudeert dekplannen om het schip te leren kennen voordat hij voet aan boord zou zetten. Maar verder was zijn voorbereiding simpel te noemen. Een maandje later vertrekt Jonathan met een klein bootje vanuit de haven. Hij vaart, zwemt, en flippert zichzelf in het donker in de richting van het schip. Er schijnen lichten van de kustwacht over het water en hij moet letterlijk schuilen om uit het zicht te blijven van patrouillebootjes die het wrak bewaken. Halverwege vervloekt hij zijn eigen plan. Uiteindelijk lukt het hem toch. Onrustig wacht hij de nacht af en gaat bij het eerste ochtendlicht het schip in. 

“It smells like hell: mold, decay, oil, chemicals, rotten deli, brackish water, dead fish, rust, feces...a smell that I have never experienced before or since in a comparable way. The stench was one of the biggest hurdles to take until the end".

Jonathan staat op dek vier, de plek waar vandaan de reddingsboten afvoeren. Overal liggen stukken bagage, kinderwagens en rolstoelen.  

“The ceiling hangs crooked and it drips. The panic is still palpable. The idea that hundreds of people crowded here in fear for their lives to the lifeboats is creepy".

Stel je voor: je staat moederziel alleen in het halfdonker in een semi afgezonken schip, terwijl je weet dat je daar niet mag zijn. De spanning, het verdriet uit het verleden en de chaos van de plek waar je bent moeten emoties oproepen die je pas later onder woorden kan brengen. Dat deed Jonathan in woord in: ‘Concordia, another view'. En in beeld. Dat beeld zou in oktober 2022 zijn weg vinden naar Het Scheepvaartmuseum.  

Theater op de Costa Concordia, Jonathan Danko Kielkowski

Theater op de Costa Concordia, Jonathan Danko Kielkowski

Moe en voldaan 

Jonathan verblijft zes uur lang aan boord van het schip. Hij komt op de brug, in de kamer van Schettino en ziet de overblijfselen van het theater. De aangroei op muren en plafonds verraadt dat sommige ruimtes tot een maand daarvoor nog compleet onder water lagen. Hij is zo moe dat hij alleen nog maar terug wil aan land. Hij hoopt dat de autoriteiten hem alsnog zien en dat hij wordt afgevoerd; terug naar de wal. Uiteindelijk brengt een visser hem terug naar Genua. Er is niks of niemand die hem opwacht. Geen mens en geen zwaailicht. Zijn avontuur eindigt onder een warme douche die een uur zou duren. En de tentoonstelling waarin zijn werk te zien is? Die duurt nog tot 28 mei ‘23.  

Parfumerie op de Costa Concordia, Jonathan Danko Kielkowski

Parfumerie op de Costa Concordia, Jonathan Danko Kielkowski

Auteur Marleen Manneke. 

*Citaten: Another View, Jonathan Danko Kielkowski. Verkrijgbaar in de museumwinkel.

Het Scheepvaartmuseum maakt gebruik van cookies. Meer weten? Lees onze cookieverklaring.